Reklam
Kaçırılan Tarihî Yapıtlarımız
Esat Beşer

Esat Beşer

Yazdıkça

Kaçırılan Tarihî Yapıtlarımız

31 Temmuz 2020 - 12:30

Zamanın en ihtişamlı yedi yapıtını sıralayan Eski Çağ yazarları, bu yapıtlara “Dünya’nın Yedi Harikası” adını vermişlerdir.

Bizim için önemli olanı ise, bu yapıtların ikisine kaçırılana dek Anadolu’nun ev sahipliği yapmış olmasıdır.

Yönetimsel Zaaflar

Anadolu’nun ilk çağdan beri tüm medeniyetlere ev sahipliği yaptığını ve ev sahipliği yaptığı her medeniyetin kendine özgü eserlere sahip olduğunu belirten Akdeniz Balkan Türkleri Federasyonu Başkan Yardımcısı Selçuk Kurtsatar, maalesef yönetimsel zaaflar neticesinde, Anadolu’nun dünya harikası birçok esere sahip çıkamadığına, birçok dünya mirasına ev sahipliği yapamadığına ilişkin serzenişte bulunmuştur.

Artemisia Mozolesi

Kocası Kayra Satrapı Mausolos için, Artemisia, Bodrum’da, bir anıtmezar yaptırmıştır. 

Ki; bu anıtmezarı, Homeros yorumunda, Piskopos Eustathios, “harika” olarak tanımlamıştır.

Rivayete göre, Artemisia, İ.Ö. 352. yüzyılda ölünce, anıtmezarın yapımının yarım kalma olasılığı belirmiştir. Bunun üzerine, zamanın en başarılı sanatçıları, paralarını almaksızın, birbirleriyle yarışarak, anıtmezarı tamamlamışlardır.

Günümüzde, Batı dillerine de geçen Mausoleion kelimesi, tüm anıtmezarları ifade etmektedir.

Artemisia Mozolesi, 1,500 yıl boyunca, tüm ihtişamıyla, ayakta kalmayı başarmıştır.

Ne var ki; İngiliz Elçisi Lord Stratford, anıtmezarın yüzyıllar sonraki yıkıntıları arasındaki kimi kabartmaları, 1846 yılında, ülkesine götürmüştür.

Bu süreçte, İngiliz Elçisi Lord Stratford, ne ilginçtir ki; Osmanlı hükümetinden izin almıştır.

Sir Charles Thomas Newton ise, 1857 yılında, yaptığı kazı sonucunda, kaidenin en alt bölümündeki taşları bulmuştur.

Dahası, bu taşların Bodrum Kalesi’nin duvarlarının çoğunun örüldüğü yeşilimsi granitle aynı taşlar olduğunu saptamıştır.

Ne var ki; İngiliz arkeolog Newton da ele geçirdiği buluntuları, beraberinde, ülkesine götürmüştür.

Bunun neticesinde, British Müzesi’nde, bugün, bir figür sergilenmektedir. 

Öyle ki; Artemisia Mozolesi’ni canlandırdığı sanılan bu figür, üç metre yüksekliğindedir ve anıtmezarın tepesindeki heykelin parçasıdır. Böyle olduğu düşünülmektedir.

Mozolenin asıl yeri ise, bugün, ne yazık ki; büyük bir çukurdur.

Bodrum Müzesi’ndeyse, anıtmezara ilişkin sadece bir tane kabartmalı levha vardır.

Artemis Tapınağı

Tapınağı, Lidya Kralı Kroisos, İ.Ö. 560. – İ.Ö. 550. yüzyıllar arasında yaptırmıştır.

Ne var ki; Herostratus adında bir deli, İ.Ö. 356. yüzyılda, tapınağı yakmıştır.

Gerçi, İ.Ö. 334. – İ.Ö. 250. yüzyıllar arasında, yeni tapınak, eskisinin temelleri üzerine inşa edilmiştir.

En Büyük, En İhtişamlı Tapınak

Yine de 55,10 m X 115 m büyüklüğüyle, yeni tapınak, zamanın tapınakları içerişinde, en büyük, en ihtişamlı tapınak olmuştur.

Tamamen mermerden yapılmış olan bu yeni tapınak, heykelcikleriyle de insanları etkilemiştir.

Ne var ki; İ.S. 262. yüzyılda, istilacı Gotlar tarafından yıkılıp yağmalanan tapınak, bir daha asla onarılamamıştır. 

British Müzesi adına İngiliz mimar, mühendis ve arkeolog Wood, 1869 – 1874 yılları arasında, Ephesos’ta, arkeoloji kazıları yapmıştır ve kazıları sonucunda, ilk tapınağı ortaya çıkarmıştır.

1904 – 1905 yılları arasındaysa, İngiliz arkeolog ve bilim insanı Hogarth, aynı müze adına Ephesos’ta, arkeoloji araştırmaları yapmıştır.

Velhasıl, Ephesos’ta, Artemis Tapınağı’ndan bugün geriye pek az şey kalmıştır.

Ne yazık ki; Selçuk Arkeoloji Müzesi’nde, Artemisia Heykeli’nin gerçeği değil, kopyalarından birisi sergilenmektedir.

British Müzesi’nde ise, Artemis Tapınağı’na ve özellikle de tapınağın işlemeli sütunlarına ait birçok parça sergilenmektedir.

Ekonomik Getiri Kaybı

Bu bağlamda, turizm manasında, çok büyük bir ekonomik getiriyi kaybettiğimizden yakınan Kahramanmaraş Balkan Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği Başkanı Selçuk Kurtsatar, şu iddiada bulunmuştur:

“Bizden önceki ve bizden sonraki kuşaklara mimari yapıtlar konusunda, birer ders niteliğinde olacak tüm bu tarihî eserleri gerekli şekilde koruyamayarak, dünyaya çok farklı mimari yapıtlar kazandırma şansını kaybettik.”  

YORUMLAR

  • 0 Yorum
Henüz Yorum Eklenmemiştir.İlk yorum yapan siz olun..

Son Yazılar